MAKALELER

Meningokokal hastalıklar ve aşılama

MENINGOKOKAL HASTALIKLAR VE AŞILAMA

1-Meningokokal hastalıkların etkeni nedir?

Meningokokal hastalık Neisseria meningitidis (N. meningitidis veya meningokok) bakterisinin sebep olduğu ani gelişen ve hızlı ilerleyen ağır bir hastalıktır. Hemen tüm şiddetli hastalığa sebep olanlar bu beş altgruptan (A,B,C,Y ve W-135) bir tanesidir.

2-Meningokokal hastalıklar nasıl yayılır?

Meningokokların tek doğal yaşam yeri insanlardır. Ergen ve yetişkinlerin ortalama %10 kadarı, N. meningitidis’in belirti vermeyen taşıyıcılarıdırlar. Bu oran salgınlar sırasında % 100’lere kadar çıkabilir. Temel bulaşma yolu solunum damlacık yayılması veya direkt temas ile olmaktadır. N. meningitidis’in bulaşıcılığı genel olarak kısıtlıdır. Meningokokal hastalığın görüldüğü evlerde yapılan çalışmalarda, hane halkının sadece %3 ile 4’ünde ikincil vakaya rastlanmasına rağmen, genel olarak hane halkında ikincil bulaşmanın tahmin edilen riski genel toplumdan 500 ile 800 kat daha fazladır.

3-Meningokok alındıktan ne kadar sonra belirti vermeye başlar?

Türkiyede yapılan çalışmalar toplumun yaklaşık % 1.23-21’inde meningokoklar herhangi bir belirti vermeden nazofarinkste saptanmıştır. Nazofarinksinden meningokok taşıyan kişilerin % 1’inden azında bakteri mukozal bariyerleri geçerek kan dolaşıma geçer. Meningokokal hatalıklarda hastalık oluşturma süresi 1-10 gün arasında değişmekle birlikte, ortalama 3-4 gündür.

4-Meningokokal hastalıkların bulguları nelerdir?

Bakteriyemisi olan kişilerin yaklaşık %50’sinde organizma kan-beyin bariyerini geçerek serebrospinal sıvıya girer ve menenjite sebep olur. Öncesinden geçirilen üst solunum yolu enfeksiyonu sürece katkıda bulunan bir faktör olabilir. Menenjit, sıklıkla bulantı, kusma, fotofobi (gözün ışığa hassasiyeti) ve değişkenlik gösteren mental durum gibi başka semptomların yanı sıra ani başlayan ateş, baş ağrısı ve boyun sertliği ile karakterize, akut iltahaplı menenjitin diğer şekillerine benzer.
Şiddetli meningokokal enfeksiyonlarının %5 ile % 20’sinde menenjit olmaksızın meningokokal sepsis (meningokoksemi) görülmektedir. Bu durum sıklıkla hipotansiyon, şok, akut adrenal hemoraji ve çoklu organ yetmezliğinin yanı sıra ani başlayan ateş ve basmakla solmayan peteşiyal veya purpurik döküntüler ile karakterizedir. Önemli olan nokta, hastalığın başlangıcında ortaya çıkan belirtilerin sık rastlanan solunum yolu enfeksiyonlarına (soğuk algınlığı gibi) çok benzemesi ve yukarıda belirtilen klasik belirtiler ortaya çıktığında ise hastalığın çok ilerlemiş olmasıdır. Meningokokal hastalık sadece saatler içinde bir hastanın ölümüne neden olabilmektedir. Meningokokal hastalığın daha az görülen hastalık çeşitleri içinde zatürre (vakaların %5 ile %15’inde), eklem iltahabı(%2), orta kulak iltahabı (%1) ve epiglottit (%1’den az) bulunmaktadır.

5-Meningokokal hastalığın görülme oranı Türkiye’de ve dünyada ne kadardır?

Meningokokal hastalığın sıklığı ülkeden ülkeye değişmekle birlikte Amerika’da yüz binde 1, Avrupa’da yüz binde 1 ile 6,4 arasında değişmektedir. Ülkemizde yıllık görülme sıklığı tam olarak bilinmemekle beraber (yapılan kısıtlı çalışmalarda ortalama %2 civarında saptanmış olup orta endemik seviyededir) Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ölüm istatistiklerinden yola çıkarak yapılacak tahmine göre Avrupa’ya göre en az 10 kat daha yüksek olduğu söylenebilir.

6- Her yıl Türkiye’de dünyada kaç kişi meningokokal hastalığa yakalanıyor ve hayatını kaybediyor?

Ülkemizde, TÜİK’in ölüm tutanaklarından elde ettiği verilere göre, meningokokal hastalık nedeniyle her yıl 2200 ile 3900 kişi yaşamını kaybetmektedir.

7-Meningokokal Hastalıkların daha sık görüldüğü bir yaş grubu var mı? Risk grupları nelerdir?

Türkiye’de meningokokal hastalık en çok 5 yaş altı çocuklarda görülmektedir. TÜİK verilerine göre 5 yaş altında ölen her 10 çocuktan 1’i meningokokal hastalık nedeniyle ölmektedir. Meningokok enfeksiyonlu hastaların beşte biri kaybedilmektedir.

Askerler, yurt öğrencileri, hacılar gibi kalabalık ortamda bulunanlar,
Viral üst solunum yolu enfeksiyonu geçirenler,
Aktif veya pasif sigara dumanına maruz kalanlar,
Meningokokal hastalığın salgınlar oluşturduğu ülkelere seyahat edenler (örn:Hac, umre, Afrika menenjit kuşağı ülkeleri),
Dalağı alınanlar veya dalağı çeşitli hastalıklar nedeniyle işlev görmeyenler,
Çeşitli bağışık sistemi hastaları (örn: kompleman sistemi terminal yolak bozulukları (C5-C9), Mannoz bağlayıcı lektin, properdin vb eksisklikleri),
Meningokokal hastalığı olanlarla yakın temasta bulunanlar (hastaların hane halkı, hastalara resüsitasyon yapan, endotrakeal tüp yerleştiren veya aspirasyon yapan sağlık çalışanları vb),
Neisseria meningitidis ile temas etmesi muhtemel laboratuvar çalışanları, risk grupları arasındadır.

8-Meningokokal Hastalıkların tanısıkoyma zorluğu nedir?

Erken semptomlar tanısal ve sipesifik değildir. tanı ya konulamaz yada tanı konduğunda hastalık ilerlemiştir.

9-Meningokokal Hastalıklar tedavi edilebilir mi?

Meningokokal menenjitin klinik tablosu diğer bakteriyel menenjitlere benzer. Sonuç olarak, uygun kültürler alındıktan sonra geniş spektrumlu antibiyotikler (üçüncü kuşak sefalosporin, vankomisin gibi) ile ampirik tedavi başlanılmalıdır. Penisilinler dahil, çok sayıda antibiyotik N. meningitidis enfeksiyonunda etkilidir. Amerika Birleşik Devletleri’nde penisilin dirençli meningokok türleri az sayıda rapor edilmesine rağmen ülkemizde de son yıllarda penisilin dirençli türler bildirilmeye başlanmıştır. Ağır vakalarda yoğun bakım takibi ve şok tedavisi gerekebilir. Yukarıda da belirtildiği gibi uygun tedaviye rağmen meningokokal hastalıkta klinik tabloya göre mortalite % 50’lere varabilmektedir.

10-Temas sonrası koruma nasıl yapılır?

Meningokok enfeksiyonlarında yakın teması olan herkese mümkün olan en kısa zamanda (24 saatten daha az bir sürede) uygun antibiyotik verilmelidir. 14 günden daha geç yapılan kemoprofilaksinin faydası kısıtlıdır veya yoktur

MENİNGOKOKAL AŞILAR

1-Ne tür meningokokal aşılar mevcuttur?

Dünyada yaygın olarak klinik kullanımda olan iki çeşit (polisakkarit ve konjuge) meningokok aşısı mevcuttur. İki aşı da ölü aşılardır. Polisakkarit aşılar T-hücre bağımsız olduklarından, immünolojik hafıza oluşturmazlar ve 2 yaş altında etkili değildir. Konjuge aşılarda ise polisakkarit antijen bir taşıyıcı proteine bağlanmıştır ve bu sayede T-hücre bağımlı hale gelmiştir. Dolayısıyla küçük bebeklerde etkilidir ve uzun süreli bağışıklık oluşturur.
En önemli 5 seroguptan biri olan grup B N. meningitidis’in polisakkarit kapsül yapısı fetal nöral dokuya çok benzediği için immünojenik değildir ve bu gruba karşı geliştirilmiş etkili bir aşı henüz klinik kullanıma girmemiştir. Şu anda Türkiye’de dört değerli Meningokokal Polisakkarit Aşı (MPSV4) ve 4 değerlikli konjuge (MenACWY-DT) meningokok aşıları bulunmaktadır.

2- Konjuge Meningokok Aşılarının genel özellikleri nelerdir?

Ülkemizde iki konjuge dört değerli (MCV4) meningokok aşısı 9ay ile 2 yaş arasında en az üç ay ara ile iki doz, 2-11 yaş arasında ise tek doz yapılmak üzere ruhsat almıştır. Meningokok aşısı ABD ve Kanada’da şimdiye kadar 60 milyon dozun üzerinde uygulanmıştır.
Türkiye’de meningokokla hastalıklar her yaşta görülse de hastalıktan ölümlerin önemli bir kısmını 5 yaş altı çocuklar oluşturmaktadır. TÜİK’in 2008 yılı ölüm verilerine göre 5 yaş altı ölümlerin yaklaşık % 10’u meningokokal enfeksiyonlardan kaynaklanmaktadır. Dolayısıyla 5 yaş altındaki çocuklarda, yaşına uygun şekilde yapılacak MCV4 aşılamasının önemi yüksektir.

3-Altta yatan herhangi bir hastalığı ya da artmış maruziyet riski olmayan bir çocuk MCV4 ile aşılandığında pekiştirme dozuna gerek var mıdır?

MCV4 aşılaması ABD’de adolesanlara yönelik ve tek doz olduğu için (ABD’de hastalık sıklıkla ergenlerde ölüme sebep olduğu için), küçük çocuklardaki aşılamayla ilgili elde yeterli veri bulunmamaktadır. Küçük çocuklarda rutin kullanımın ardından elde edilecek verilerle bu konu açıklığa kavuşacaktır.

4- MCV4 aşısı yapmak güvenli mi?

MCV4 aşıları klinik çalışmalarda genellikle iyi tolere edilmişlerdir. Oluşan yan etkiler genellikle lokal ve kendiliğinden geçen yan etkilerdir.
aralarında nedensel bir ilişki kurulamamış olsa da, Guillain-Barré Sendromu (GBS) geçmişi olanlarda bu aşının dikkatli kullanılması gerektiğini söylemektedir.

5- Meningokokal enfeksiyonu geçiren bir kimse tekrar geçirebilir mi?
Evet. N. meningitidis’in bilinen 13 farklı serogrubu vardır ve bir serogrupla hastalık geçirmek diğer serogruplara karşı bağışıklık sağlamaz.

6- Meningokok aşıları meningokokal enfeksiyona neden olur mu?

Hayır.

BENZER KONULAR

Yorum Yap